Tijdlijn van het woord “taino”
Van 1836 tot nu: wanneer het woord taino voor het eerst opduikt, hoe het werd gespeld en hoe het terechtkwam in boeken, scholen, organisaties en beweringen over DNA. Elke vermelding linkt naar haar bron in het Archief.

1836
1847
R. H. Major, Select Letters of Christopher Columbus (Hakluyt Society) ↗
Materiaal van Chanca, grotendeels ontleend aan Las Casas, met “Tayno” toegevoegd; het staat niet in eerdere exemplaren van de Historia. De spelling “Taino” komt niet voor.
1849
Manuel A. Alonso, El Gíbaro ↗
Het plattelandsleven en de identiteit in Puerto Rico door de ogen van de Jíbaro. Geen taino.
1871
Brinton, The Arawak Language of Guiana ↗
Behandelt Arawak als een taal. Bekritiseert de term taino op pagina 436.
1872–73
Los Diputados de Puerto-Rico en las Cortes españolas (gedrukt 1880) ↗
Toespraken voor de afschaffing. De criollo-afgevaardigden worden boriquena genoemd (p. 62). Geen taino.
1883
Bachiller y Morales, Cuba primitiva ↗
Het eerste herleidbare boek met de passage “Taino, Taino” van Dr. Chanca.
1889
Stahl, Los indios borinqueños ↗
De oorspronkelijke bevolking van het eiland heet in de titel borinqueños.
1893
Coll y Toste, Colón en Puerto-Rico ↗
“Tayno Tayno” in de voetnoten op pagina 47, over Guadeloupe, niet Hispaniola of Cuba. Nitaino op pagina 136, als titel.
1903–04
Fewkes, Annual Report of the Bureau of American Ethnology (Smithsonian) ↗
Pagina 26: taino “may be adopted as a convenient substitute for the adjective ‘Antillian’” (“kan worden aangenomen als handige vervanging van het bijvoeglijk naamwoord ‘Antilliaans’”). Hij citeert “several writers” (“verscheidene auteurs”) zonder ze te noemen.
1916
T. A. Joyce, Central American and West Indian Archaeology ↗
Eerste officiële boek over een taino-cultuur.
1949
DIVEDCO opgericht (Afdeling Gemeenschapsonderwijs, 1949–1991) ↗
Door de Amerikaanse regering gefinancierde democratiseringscampagne, verpakt als kunst en cultuur voor het eiland, uitgevoerd als tweede fase van Operation Bootstrap, onder de naam Operatie Serenity/Serenidad.
1955
Instituto de Cultura Puertorriqueña opgericht ↗
Het cultuurinstituut van de regering van Puerto Rico.
1960
Celia Cruz con la Sonora Matancera, lied “Taina” (Mario Tenorio Hevia), Reflexiones de Celia Cruz, Seeco SCLP 9200 ↗
“Taina” werd geschreven door een Cubaanse componist (Mario Tenorio Hevia), opgenomen door Cubaanse artiesten (Celia Cruz en de Sonora Matancera) en in 1960 uitgebracht door Seeco, een New Yorks label dat vooral aan een Cubaans en Latijns-Amerikaans publiek verkocht. Toen stond het woord al tientallen jaren in Cubaanse en Amerikaanse wetenschappelijke publicaties. De campagne van de regering van Puerto Rico om het taino-concept in te voeren kwam later, via DIVEDCO in 1967–68. De twee tijdlijnen staan los van elkaar: in Cuba bereikte de academische route als eerste de populaire muziek, en de publieke invoering in Puerto Rico kwam in 1967 met de film La Buena Herencia.
1967
DIVEDCO-film, La Buena Herencia ↗
Eerste publieke introductie van taino na een campagne van bijna twintig jaar om de Jíbaro-cultuur te marginaliseren en door taino te vervangen.
1968
DIVEDCO, Isla y pueblo ↗
Leertekst voor het basisonderwijs die taino in het onderwijssysteem van Puerto Rico verankerde, en de eerste gedocumenteerde tekst met de spelling Boriken.
1972–73
Carrero, Puerto Rico and the Puerto Ricans (Prince George’s County, Maryland) ↗
Het eerste gedocumenteerde gebruik van taino op Amerikaanse scholen buiten Puerto Rico.
1977
Hernández Aquino, Diccionario de voces indígenas de Puerto Rico ↗
Woordenboek van inheemse woorden uit Puerto Rico.
1978
Paseo Taino opgericht, Puerto Rico
Eerste poging van tainocentrische personen om Jíbaro-muziek als taino in te lijven.
eind jaren zeventig
1982
Caney Indian Spiritual Circle opgericht als kerk, Pittsburgh
Op new age gerichte taino-kerk die sterk leunt op pan-inheems-Amerikaanse programma’s.
1988
Arrom, uitgave van Panés Relación acerca de las antigüedades de los indios ↗
Moderne interpretatie van Panés verslag (deel 2, 1994).
ca. 1990
Taino Nation of the Antilles opgericht, regio New York
Pan-inheems-Amerikaanse organisatie die put uit de brede inheems-Amerikaanse cultuur om de taino-cultuur “nieuw leven in te blazen”.
1990–92
Irving Rouse, The Tainos: Rise and Decline of the People who Greeted Columbus ↗
Academisch gestandaardiseerde, pan-inheemse moderne interpretatie van een taino-volk.
1992
Consejo General de Tainos Borikanos en Concilio Taino Guatu-Ma-cu A Borikén (non-profit) opgericht, Puerto Rico
Op optredens gerichte groepen, die vaak over het hele eiland reizen om moderne gechoreografeerde dansen op te voeren die als mogelijk traditioneel worden gepresenteerd.
1992
Piri Thomas and Suzie Dod, Puerto Rico: 500 Years of Oppression (Social Justice) ↗
Openlijk propagandistisch taino-artikel, veel geciteerd als Thomas & Dod.
1998
United Confederation of Taino People (non-profit)
Taino-organisatie met een interne structuur die is ontworpen om een inheems-Amerikaanse “stam” na te bootsen, met termen als inschrijving (enrollment), en die politiek actief werd rond “erkenningsinspanningen” (federale erkenning als inheems-Amerikaanse stam via het Office of Federal Acknowledgment, en internationale erkenning als inheems-Amerikaanse stam via de Verenigde Naties).
2000–heden
Meer organisaties opgericht
Ku Karey Spiritual Circle (non-profit; New York, 2000), Naguake (non-profit; Puerto Rico, 2004), Guabancex Viento y Agua (Dominicaanse Republiek, 2008), Higuayagua Taino of the Caribbean (non-profit; regio New York, 2011), Ya’Ya’ Guaili Ara (Bronx, 2012).
2001
Martínez-Cruzado, Mitochondrial DNA Analysis Reveals Substantial Native American Ancestry in Puerto Rico ↗
Het meest geciteerde taino-argument, en ook de meest verdraaide DNA-studie die wordt gebruikt om het taino-concept te bevorderen (uit deze studie komt “60% van de Puerto Ricanen heeft taino-DNA”).
2006
Haslip-Viera, The Politics of Taino Revivalism (Centro Journal) ↗
Artikel met kritiek op de DNA-studie van Martínez-Cruzado uit 2001; het eerste echt openbare artikel dat onjuiste taino-beweringen aanvecht.
2015
Haslip-Viera, The “Indigenous” or “Neo-Taino” Movement ↗
Kritische blik op de neo-taino-beweging.
2020
Schroeder et al., Genomic Insights into the Early Peopling of the Caribbean ↗
DNA-artikel dat taino niet gebruikte, omdat de term een beperkte reikwijdte heeft.
2021
Randle Sloan, La fabricación del taino ↗
Proefschrift dat het taino-concept ontkracht.
2025
Tanya Rodriguez, The Taino Lie; The Genome Grift; The Conversion Code ↗
Drie artikelen die de oorsprong van taino documenteren, de werkwijze van de taino-DNA-zwendel, en hoe het tainoïsme psychologische manipulatie gebruikt om identiteitszoekers tot taino te maken.
2026
Het Archief – taino →
De meest volledige bron ter wereld die het taino-concept ontkracht.

